Giai đoạn 2024-2025 đánh dấu một đợt cập nhật đáng kể trong hệ thống tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến thí nghiệm vật liệu xây dựng tại Việt Nam. Từ bê tông, đất nền, cốt liệu đến kết cấu thi công, nhiều TCVN quan trọng đã được ban hành mới hoặc sửa đổi, thay thế các phiên bản cũ đã tồn tại hàng chục năm. Việc cập nhật kịp thời các tiêu chuẩn này không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là nền tảng để đảm bảo kết quả thí nghiệm có giá trị pháp lý trong hồ sơ nghiệm thu và hoàn công.
NHÓM 1 – Bê tông: loạt tiêu chuẩn mới về độ bền lâu dài và kết cấu đặc biệt
TCVN 13929:2024 đến TCVN 13933:2024 – Nhóm tiêu chuẩn thử nghiệm độ bền bê tông
Đây là nhóm tiêu chuẩn hoàn toàn mới, được ban hành vào tháng 2/2024, tập trung vào các phương pháp thử nghiệm đánh giá khả năng chịu ăn mòn và tác động môi trường của bê tông – một lĩnh vực còn thiếu tiêu chuẩn chuẩn hóa tại Việt Nam trước đây.
Nhóm tiêu chuẩn này bao gồm:
- TCVN 13929:2024 về phương pháp thử tăng tốc cacbonat hóa.
- TCVN 13930:2024 về phương pháp xác định tốc độ hút nước.
- TCVN 13931:2024 về phương pháp xác định hệ số dịch chuyển clorua.
- TCVN 13932:2024 về phương pháp xác định điện trở suất hoặc điện dẫn suất.
- TCVN 13933:2024 về phương pháp đo chiều sâu cacbonat hóa.
Các tiêu chuẩn này đặc biệt quan trọng với công trình ven biển, công trình ngầm và kết cấu tiếp xúc môi trường xâm thực. Phòng thí nghiệm cần đánh giá lại danh mục chỉ tiêu đã công bố để bổ sung các phép thử mới này nếu phục vụ các loại công trình nêu trên.
TCVN 14334:2025 – Kết cấu bê tông khối lớn, thi công và nghiệm thu
Tiêu chuẩn TCVN 14334:2025 áp dụng cho việc thi công và nghiệm thu kết cấu bê tông và bê tông cốt thép khối lớn – cụ thể là kết cấu dạng tấm có kích thước nhỏ nhất từ 0,8 m và các dạng khác có kích thước nhỏ nhất từ 1,2 m. Tiêu chuẩn này quy định yêu cầu kiểm soát nhiệt trong quá trình thi công, đặc biệt quan trọng với móng bè, đập, trụ cầu lớn và các kết cấu tương tự.
Điểm đáng chú ý trong thí nghiệm: trước khi đổ bê tông cấu kiện đại diện, tiêu chuẩn khuyến nghị thí nghiệm nhiệt thủy hóa của xi măng theo TCVN 6070:2005 hoặc thí nghiệm mức tăng nhiệt độ đoạn nhiệt bê tông để kiểm tra số liệu tính toán. Đây là yêu cầu thí nghiệm mới mà nhiều dự án lớn cần lưu ý đưa vào kế hoạch thí nghiệm từ giai đoạn thiết kế.
TCVN 4453:2025 – Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép toàn khối, thi công và nghiệm thu
Đây là bản cập nhật của TCVN 4453 – tiêu chuẩn “cốt lõi” được áp dụng rộng rãi nhất trong thi công bê tông tại Việt Nam. Tiêu chuẩn mới cập nhật các tiêu chuẩn vật liệu được viện dẫn, bao gồm TCVN 1651-1:2018 đối với thép thanh tròn và TCVN 1651-2:2018 đối với thép thanh vằn, cùng với các tiêu chuẩn xi măng phiên bản mới nhất.
TCVN 8826:2024 – Phụ gia hóa học cho bê tông
Tiêu chuẩn phụ gia hóa học cho bê tông được cập nhật năm 2024, thay thế phiên bản trước. Đây là tiêu chuẩn được viện dẫn trực tiếp trong TCVN 4453:2025, do đó phiếu thí nghiệm kiểm tra phụ gia bê tông cần chuyển sang áp dụng phiên bản mới này.
NHÓM 2 – Đất và nền móng: hệ thống phân loại và phương pháp thử mới hoàn toàn
TCVN 5746:2024 – Đất, đá xây dựng – Phân loại
Đây là một trong những cập nhật căn bản nhất trong nhóm vật liệu đất nền. TCVN 5746:2024 thay thế TCVN 5746:1993 – tức là bản tiêu chuẩn phân loại đất đã tồn tại hơn 30 năm – và được xây dựng trên cơ sở tham khảo GOST 25100-2020 của Nga, có sự hài hòa với ISO 14688-2 và ASTM D2487.
Tiêu chuẩn này áp dụng để phân loại cho tất cả các loại đất, đá xây dựng có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo, phục vụ công tác khảo sát, thiết kế và xây dựng các loại công trình dân dụng và công nghiệp. Hệ thống ký hiệu và tên gọi đất trong tiêu chuẩn mới có sự thay đổi so với phiên bản 1993, do đó các báo cáo thí nghiệm địa chất công trình cần cập nhật cách gọi tên và phân loại đất theo đúng phiên bản 2024.
Nhóm TCVN 14134:2024 – Đất dùng trong xây dựng đường bộ, phương pháp thử
Đây là bộ tiêu chuẩn mới hoàn toàn, được xây dựng trên cơ sở tham khảo trực tiếp hệ thống tiêu chuẩn AASHTO của Mỹ – một hướng tiếp cận hiện đại hơn so với các tiêu chuẩn thí nghiệm đất cũ. Bộ tiêu chuẩn gồm nhiều phần, trong đó đáng chú ý nhất với thí nghiệm viên là:
TCVN 14134-3:2024 quy định phương pháp xác định thành phần hạt của đất dùng trong xây dựng đường bộ, được biên soạn trên cơ sở tham khảo tiêu chuẩn AASHTO T 88. TCVN 14134-4:2024 quy định phương pháp xác định giới hạn chảy, giới hạn dẻo và chỉ số dẻo. TCVN 14134-5:2024 quy định phương pháp xác định đương lượng cát – phục vụ xác định tỷ lệ hạt mịn có hại trong đất và cốt liệu, giúp đánh giá độ sạch và tính chất của vật liệu dùng cho đường bộ.
Đây là nhóm tiêu chuẩn quan trọng với các phòng thí nghiệm phục vụ dự án hạ tầng giao thông, cần cập nhật vào danh mục chỉ tiêu thí nghiệm đất nền.
NHÓM 3 – Kết cấu khối xây và vật liệu hoàn thiện
TCVN 4085:2025 – Thi công kết cấu khối xây, yêu cầu kỹ thuật
Tiêu chuẩn mới này cập nhật các yêu cầu kỹ thuật thi công cho gạch, blốc bê tông các loại. TCVN 4085:2025 cập nhật các tiêu chuẩn quốc gia về vật liệu khối xây, trong đó có một số vật liệu mới như bê tông khí chưng áp và blốc bê tông nhẹ polystyrene; cập nhật và điều chỉnh một số thuật ngữ cho phù hợp; đồng thời bổ sung yêu cầu về chiều cao xây tối đa và yêu cầu kỹ thuật cho việc gia cường kết cấu khối xây của công trình cải tạo và bị hư hỏng.
Với phòng thí nghiệm, tiêu chuẩn này ảnh hưởng đến các chỉ tiêu thí nghiệm vữa xây và kiểm tra vật liệu gạch khối xây – cần đối chiếu tiêu chuẩn vật liệu được viện dẫn trong TCVN 4085:2025.
TCVN 14104:2025 – Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép, nguyên tắc đảm bảo khả năng chịu lửa
Tiêu chuẩn mới này đặt ra các nguyên tắc đánh giá khả năng chịu lửa và bảo toàn sau cháy cho kết cấu bê tông – một lĩnh vực thí nghiệm chuyên sâu ngày càng được yêu cầu trong các công trình công cộng, nhà xưởng và hầm.
Điều phòng thí nghiệm cần làm ngay
Việc ban hành loạt TCVN mới trong giai đoạn 2024-2025 đặt ra một số yêu cầu hành động cụ thể. Trước tiên, phòng thí nghiệm cần rà soát toàn bộ danh mục chỉ tiêu đã công bố và cập nhật số hiệu tiêu chuẩn trên phiếu kết quả – đặc biệt với bê tông (TCVN 4453:2025 thay TCVN 4453:1995) và phân loại đất (TCVN 5746:2024 thay TCVN 5746:1993). Phiếu kết quả viện dẫn sai phiên bản tiêu chuẩn có thể bị từ chối trong hồ sơ nghiệm thu.
Tiếp theo, cần xem xét bổ sung năng lực thực hiện các chỉ tiêu thí nghiệm độ bền bê tông theo nhóm TCVN 13929–13933:2024, vì nhu cầu kiểm tra này đang ngày càng tăng trong các dự án ven biển và khu công nghiệp. Cuối cùng, với nhóm tiêu chuẩn TCVN 14134:2024 dành cho đất đường bộ, các phòng thí nghiệm phục vụ dự án giao thông cần đánh giá lại thiết bị và quy trình thử theo hệ thống AASHTO được tham chiếu trong các tiêu chuẩn mới.
Việc cập nhật tiêu chuẩn là quá trình liên tục. Bộ Khoa học và Công nghệ định kỳ công bố các TCVN mới và sửa đổi trên Cổng thông tin tiêu chuẩn quốc gia tại địa chỉ tieuchuan.vsqi.gov.vn. Phòng thí nghiệm và các đơn vị thi công nên theo dõi thường xuyên để cập nhật kịp thời vào kế hoạch thí nghiệm và hồ sơ năng lực.