Cập nhật theo Nghị định số 14/2026/NĐ-CP và các quy định hiện hành
Trong chuỗi các chủ thể tham gia quản lý chất lượng công trình xây dựng, phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng đóng vai trò là mắt xích kỹ thuật then chốt – nơi mà những con số trong phiếu kết quả có thể quyết định chất lượng của cả một hạng mục thi công. Chính vì vậy, trách nhiệm pháp lý đặt lên vai tổ chức thí nghiệm không hề nhỏ, và ngày càng được siết chặt hơn qua từng lần sửa đổi quy định.
Chuyển từ cấp phép sang tự công bố – trách nhiệm nặng hơn, không nhẹ hơn
Một trong những thay đổi nổi bật nhất của Nghị định số 14/2026/NĐ-CP là bổ sung quy định về công bố công khai thông tin năng lực hoạt động thí nghiệm chuyên ngành xây dựng, thay thế cho cơ chế cấp phép trước đây. Nhiều người dễ nhầm tưởng rằng không cần xin phép đồng nghĩa với việc trách nhiệm được giảm bớt. Thực tế hoàn toàn ngược lại.
Tổ chức hoạt động thí nghiệm chuyên ngành xây dựng phải tự công bố công khai thông tin về năng lực trên trang thông tin điện tử của mình, đồng thời gửi thông tin đến Sở Xây dựng địa phương để đăng tải. Tổ chức chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính đầy đủ, chính xác của thông tin tự công bố. Nói cách khác, khi không còn cơ quan nhà nước “gác cổng” cấp phép, chính phòng thí nghiệm phải tự chứng minh và tự chịu trách nhiệm toàn bộ trước pháp luật.
Điều kiện năng lực – nền tảng pháp lý không thể thiếu
Để được phép hoạt động và tự công bố, tổ chức phải đáp ứng các yêu cầu chung của tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO/IEC 17025:2017 và đáp ứng các yêu cầu cụ thể phù hợp với các chỉ tiêu thí nghiệm tự công bố. Người quản lý trực tiếp hoạt động thí nghiệm phải tốt nghiệp đại học chuyên ngành phù hợp, và thí nghiệm viên phải có văn bằng, chứng chỉ đào tạo phù hợp cho mỗi lĩnh vực thí nghiệm.
Đây không chỉ là điều kiện hành chính mà còn là cơ sở để phân định trách nhiệm khi có tranh chấp hoặc sự cố. Nếu phòng thí nghiệm tự công bố thực hiện các chỉ tiêu vượt ngoài phạm vi năng lực đã công bố, hệ quả pháp lý sẽ hoàn toàn thuộc về tổ chức đó.
Trách nhiệm cụ thể trong quy trình kiểm định
Theo quy định tại Nghị định 06/2021/NĐ-CP và các văn bản liên quan, phòng thí nghiệm có các trách nhiệm pháp lý cụ thể trong từng giai đoạn:
- Về hồ sơ và phiếu kết quả: Phiếu kết quả thí nghiệm là do phòng thí nghiệm và cơ sở quản lý phòng thí nghiệm chịu trách nhiệm. Phiếu kết quả không chỉ là tài liệu kỹ thuật mà là chứng cứ pháp lý trong hồ sơ hoàn công và thanh quyết toán công trình. Bất kỳ sai sót nào về số liệu, tiêu chuẩn áp dụng, hay thông tin mẫu thử đều có thể dẫn đến tranh chấp hoặc yêu cầu bồi thường.
- Về phối hợp với chủ đầu tư và nhà thầu: Chủ đầu tư có trách nhiệm kiểm tra điều kiện năng lực và chấp thuận phòng thí nghiệm do nhà thầu đề xuất trước khi tổ chức thi công. Nhà thầu thí nghiệm có trách nhiệm thực hiện công tác thí nghiệm theo đúng kế hoạch thí nghiệm đã được chủ đầu tư chấp thuận. Điều này có nghĩa phòng thí nghiệm không thể đơn phương thực hiện ngoài phạm vi kế hoạch đã được duyệt.
- Về nghiệm thu công trình: Kết quả thí nghiệm đối chứng đạt yêu cầu là một trong các điều kiện bắt buộc để hoàn thành công trình được nghiệm thu. Điều này đặt phòng thí nghiệm ở vị trí trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ và tính hợp pháp của quá trình nghiệm thu. Tổ chức, cá nhân tham gia nghiệm thu chịu trách nhiệm về sản phẩm do mình xác nhận khi nghiệm thu công trình xây dựng.
Nghĩa vụ báo cáo định kỳ và cập nhật thông tin
Ngoài trách nhiệm về chất lượng kỹ thuật, tổ chức còn phải thực hiện công bố lại thông tin khi bất kỳ thông tin nào về năng lực hoạt động có sự thay đổi so với thông tin đã công bố, và định kỳ trước ngày 15 tháng 12 hàng năm phải báo cáo hoạt động của phòng thí nghiệm về Sở Xây dựng để tổng hợp, báo cáo theo quy định.
Đây là nghĩa vụ thường xuyên, liên tục – không phải thủ tục một lần. Phòng thí nghiệm mở rộng hoặc thu hẹp danh mục chỉ tiêu, thay đổi nhân sự quản lý, hay thành lập trạm thí nghiệm hiện trường mới đều phải cập nhật thông tin kịp thời.
Rủi ro pháp lý khi không tuân thủ
Hệ lụy của việc vi phạm các quy định trên có thể ở nhiều cấp độ: từ bị xử phạt hành chính, yêu cầu dừng hoạt động, đến phải chịu trách nhiệm bồi thường dân sự khi kết quả thí nghiệm sai lệch gây thiệt hại cho công trình hay các bên liên quan. Trong trường hợp nghiêm trọng, nếu kết quả thí nghiệm giả mạo hoặc cố ý sai phạm dẫn đến sự cố công trình, trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra.
Lời kết
Sự chuyển dịch từ cơ chế cấp phép sang cơ chế tự công bố trong Nghị định 14/2026/NĐ-CP là một bước cải cách hành chính tích cực, giúp đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều này đi kèm với kỳ vọng về ý thức tự giác và tính chịu trách nhiệm cao hơn từ phía các tổ chức thí nghiệm. Trong một lĩnh vực mà kết quả đo lường ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của con người và công trình, trách nhiệm pháp lý không chỉ là nghĩa vụ – mà còn là nền tảng đạo đức nghề nghiệp.
Bài viết được biên soạn căn cứ theo Nghị định số 14/2026/NĐ-CP ngày 13/01/2026, Nghị định 62/2016/NĐ-CP (đã sửa đổi bổ sung), Nghị định 06/2021/NĐ-CP và Công văn số 1707/SXD-KTVLXD ngày 15/01/2026 của Sở Xây dựng TP.HCM.